İktidarların iradesi mi, milli irade mi? En iyisi Milli Bakiye!
1987 seçimlerinde yüzde 36 oy ile TBMM ’de yüzde 64 milletvekilini Özal’ın Anavatan Partisi’ne, 2002’de AKP ve CHP ’nin aldığı toplam yüzde 53 oy ile kalan yüzde 47 oyu TBMM’de aksi yönde temsil ettiren 12 Eylül darbe ürünü antidemokratik yüzde 10 seçim barajı ve adaletsiz D’Hondt seçim sistemine karşı milli irade sınavı ile karşı karşıya! Seçim sistemleri, milli iradeye karşı hokkabazlığa dönmesin!
13/11/2017


Türkiye , her seçim öncesi iktidarların tartıştırdığı ancak kaldırmadığı seçim barajını kaldırma sınavıyla MHP lideri Bahçeli’nin çıkışıyla yeniden karşı karşıya. Türk siyasi hayatına 12 Eylül askeri darbe yönetimi sonrası, koalisyonlar yerine yönetimde istikrar gerekçesiyle 10 Haziran 1983 tarihli 2839 sayılı kanunla giren yüzde 10’luk seçim barajı hemen her seçim öncesinde tartışıldı.  



D’HONDT, MİLLİ BAKİYE, GİZLİ OY AÇIK TASNİF…



Türkiye halen Belçikalı hukukçu ve matematikçi Victor D’Hondt tarafından 1878’de tasarlanan ve nispi temsili temel alan D’Hondt  sistemini kullanıyor. Bu sistem, Türkiye’de milli bakiye sisteminin uygulandığı 1965 genel seçimleri dışında 1961 yılından beri en fazla kullanılan sistem oldu. Türkiye, 12 Eylül darbesi öncesi barajsız d’Hondt sistemini kullanırken, 1946’dan beri uyguladığı sistemler arasında en çok, “Gizli oy, açık tasnif” sistemi akıllarda kaldı. Ayrıca “liste usulü çoğunluk”, “nispi temsil” gibi birçok farklı sistemle seçime gitti. Dar bölge seçim sistemi ise aşiret, mezhep, maddi güç gibi etkinlikleri olan şahısları partilere rağmen seçtireceği için tehlikeli bulunuyor. 



MİLLİ BAKİYE NEDİR?



Milli bakiye sistemi ilk ve son kez 1965 seçimlerinde uygulandı. Seçmen iradesinin yüzde 99’u parlamentoya yansıdı. Milli bakiye sisteminde; partilerin seçim çevrelerinde aldığı bütün “artık” oylar toplanıyor. Açıkta kalan milletvekili sayısına bölünerek milli seçim kotası bulunuyor. Her partinin elindeki toplam artık oy da bu milli seçim kotasına bölünüp orantılı bir şekilde milletvekilleri dağıtılıyor. Bu sistemde seçim bölgeleri iller olarak 5 veya 10 olarak birleştirilebiliyor. Örneğin bir partinin 1. sıra adayı bir büyükşehirde seçilmeye yetmeyen 20 bin oy alıyor. Ancak 10 ilden gelen oyların toplamı 80 bin olunca o kişi seçilebiliyor.



ÖZAL VE ERDOĞAN, YÜZDE 35 OY İLE YÜZDE 60 VEKİL ÇIKARDI



12 Eylül sonrası kurduğu Anavatan Partisi ile Turgut Özal, 1983 seçimlerinde yüzde 45 oy ile 211 milletvekili çıkarırken bir sonraki seçimde seçim sistemini değiştirdi. 1987 seçimlerinde getirdiği daraltılmış bölge sistemi ile yüzde 36 oy alıp 292 vekil ile Parlamento’nun tam yüzde 64’ünü elde etti. AKP ise 2002’de yüzde 34 oyla yüzde 365 vekil çıkardı. Yüzde 47 oy Meclis dışında kaldı.



BARAJSIZ DARALTILMIŞ BÖLGE…



Yani 100 milletvekili olan bir ülkede yüzde 45 alan bir parti 45, yüzde 25 alan 25, yüzde 9 alan 9, yüzde bir alan da 1 milletvekili çıkararak neredeyse mutlak bir temsilde adalet sağlanıyor. 600 milletvekili olan bir parlamentoda ise yüzde 50 oy alan bir parti 300 civarı vekil çıkarırken, yüzde 1 alan 5-6 arası vekille, daha az alan bir iki parti de genel başkan düzeyinde TBMM ’de temsil edilebiliyor. Milli bakiyenin yanında sıfır baraj ve daraltılmış seçim sistemi de milli iradenin yansıması açısından ideal sistem olarak gösteriliyor.



 1965’TE MİLLİ BAKİYE, TEMSİLDE ADALET YÖNETİMDE İSTİKRAR GETİRDİ



10 Ekim 1965’te milli bakiye sistemi ile yapılan genel seçimlerde Süleyman Demirel’in Adalet Partisi yüzde 52,87 oy, 240 milletvekili ile tek başına iktidara geldi. Ancak millet iradesi de tamamıyla TBMM’ye yansıdı. CHP yüzde 28,75 oy aldı. Bu arada Türkiye tarihinde ilk defa bir sosyalist parti Meclis’e girdi. 1965’te partiler vekil sayıları şöyle oldu:



10 Ekim 1965’te milli bakiye sistemi ile yapılan genel seçimlerde Süleyman Demirel’in Adalet Partisi yüzde 52,87 oy, 240 milletvekili ile tek başına iktidara geldi. Ancak millet iradesi de tamamıyla TBMM’ye yansıdı. CHP yüzde 28,75 oy aldı. Bu arada Türkiye tarihinde ilk defa bir sosyalist parti Meclis’e girdi. 1965’te partiler vekil sayıları şöyle oldu:



Adalet Partisi                                  : 240



Cumhuriyet Halk Partisi                 : 134



Millet Partisi                                   : 31



Yeni Türkiye Partisi                        : 19



Türkiye İşçi Partisi                           : 14



Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi    : 11



Bağımsızlar                                       : 1